Verhaal over vrijheid van Sina Salim, fractieleider en raadslid D66, n.a.v. Dodenherdenking

donderdag 6 mei 2010

Jouw vrijheid eindigt waar die van iemand anders ook eindigt.

Oorlog is niet één drama van miljoenen,
Oorlog is miljoenen malen het drama van één.


Hans van Mierlo zei dit op 4 mei 2004 tijdens de Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam. Deze woorden hebben mij aan het denken gezet toen ik ze las. Ik dacht op dat moment: Misschien is de helft van de wereldbevolking niet vrij, in zoverre we vrijheid kunnen definiëren. Hoeveel procent van die mensen beleeft een oorlog? Maar één ding is zeker: Ieder beleeft hem op zijn of haar eigen manier met eigen verhalen en herinneringen.

Voor mijn gevoel, hebben mijn leeftijdsgenoten in Nederland de neiging vrijheid als vanzelfsprekend te ervaren. Ik neem ze het niet kwalijk. Voor hen is het altijd 'gewoon' geweest om naar school te kunnen gaan, te mogen zeggen wat ze denken, te mogen doen wat ze zeggen en te kiezen bij welk geloof ze willen horen. Op veel plekken in de wereld is het helemaal niet mogelijk om je eigen keuzes te maken. Je mag geen atheïst, homoseksueel of van een andere politieke stroming dan de meerderheid zijn. Je mag je niet bekeren tot een andere religie, maar je bent veroordeeld tot de religie waarmee je geboren bent. Vrijheid is voor hen helemaal niet vanzelfsprekend. Vrijheid is iets waarvoor hun ouders gevochten hebben, hun broers en zusters gesneuveld zijn en hun klasgenoten en buurtvriendjes achter de tralies zitten.

Toen ik klein was, heb ik van dichtbij meegemaakt dat je moest rennen als 500 meter van je een bom ontplofte en er zomaar 25 mensen doodgingen. Ik maakte mee dat mijn moeder op een klaarlichte dag probeerde tijdens het autorijden haar handen voor mijn ogen te plaatsen zodat ik niet 5 mannen kon zien, die net opgehangen waren als landverraders. Hun lichamen slingerden heen en weer in de wind..... Ik kan me tot op de dag van vandaag de gezichten van die mannen heel goed herinneren. Elke ochtend moesten we revolutionaire liedjes zingen ter herdenking van de duizenden martelaren die tot die dag gesneuveld waren en duizenden die nog zouden sneuvelen in de komende dagen, maanden en jaren.

Je wereld kan in een paar maanden drastisch veranderen. De meest primaire basisvoorzieningen zoals schoon water en elektriciteit werden plotseling schaars. Eindeloze avonden en nachten maakte ik tekeningen onder het licht van een kaarsje, omdat de hele stad van 2 miljoen inwoners donker moest zijn, anders was je een makkelijk prooi voor de F-16's van Saddam Hoessein. Dit was mijn wereld als kind van 4, 5 of 6 jaar oud in een land in oorlog.

Ik kan niet uitdrukken welk gevoel je na zo'n ervaring hebt. Dat kan ik tot op de dag van vandaag nog steeds niet. Twintig jaar na datum krijg ik nog steeds het angstige gevoel van toen, als ik probeer de gebeurtenissen onder woorden te brengen. Je leeft je hele jeugd met angst en haat voor een bepaalde groepering.

Jaren later ervaar ik weer dat gevoel. Het was op de dag na de executie van Saddam Hoessein. Er stond een filmpje op YouTube, dat met een mobiele telefoon was opgenomen. Een filmpje waarop amper te zien was dat het daadwerkelijk de executie van Saddam was. Maar, je gelooft het, je wil het geloven. Jarenlang, dacht ik dat dit het moment zou zijn waarop ik zo vaak had gehoopt. Maar op dat bewuste moment maakte het me helemaal niet blij. Het gevoel van wraak willen nemen, dat leeft niet meer in je. Ik vond hem zelfs zielig. Ik vroeg me steeds af, waarom die oorlog.... waarom die miljoenen levens. Waar ging de oorlog nog over? Een stuk land? Olie? Geloof?

Sommige van mijn studievrienden beseffen pas echt goed wat voor impact het opgroeien in de oorlog op iemand heeft, als ze dit soort verhalen van me horen. Ze beseffen in één keer hoe rijk ze zijn, dat ze hun eigen keuzes mogen maken, dat ze geen oorlog in hun jeugd hebben hoeven meemaken. Hier, in ons 'beschaafde' wereldje, hebben steeds minder mensen de oorlog zelf meegemaakt. Voor mensen die de oorlog wel hebben meegemaakt, is het moeilijk om daarover te praten. Maar door er over te praten kunnen wij met z'n allen, wij die hier op dit moment in vrijheid opgroeien, ons realiseren hoe bijzonder die vrijheid is.

Het gaat niet alleen om onze eigen vrijheid hier in Nederland, maar net zo goed om de vrijheid van mensen elders in de wereld. Er zijn nog steeds veel te veel mensen die in oorlog moeten leven. Onder hen zijn veel kinderen die net als ik ooit hun verhalen aan de wereld zullen vertellen.

Vrijheid is nooit af. Ook de gevolgen van een oorlog in Afrika of het Midden Oosten zullen we hier merken. We moeten ons steeds bewust zijn dat er mensen elders niet in vrijheid kunnen leven en onveilig zijn en ons niet afsluiten voor de onveiligheid en het niet vrij zijn van mensen elders.

Ik hoop dat veel mensen over hun landsgrenzen heen zullen kijken. Dat we met elkaar gaan praten en ons steentje bijdragen waar het nodig en noodzakelijk is. Want jouw vrijheid eindigt waar die van iemand anders ook eindigt. Ik hoop dat onze kleinkinderen niemand kunnen vinden voor de Dodenherdenking op 4 mei die zijn of haar eigen oorlogsverhaal kan vertellen.


Dit verhaal is door Sina Salim voorgelezen in de Wageningse bibliotheek op 4 mei in het kader van het jubileumjaar van de Dodenherdenking.